25 maja 2012, imieniny obchodzi: Grzegorz, Urban, Magda
| Turkmenistan, 15. rocznicę uzyskania stałego statusu o neutralności |
Turkmenistan wyemitował monety kolekcjonerskie upamiętniające 15. rocznicę uzyskania stałego statusu o neutralności, zawartego w specjalnej rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ z 1995 roku. Numizmaty zostały wybite w złocie oraz srebrze wysokiej próby. więcej »
|
| Chiny, zestaw obiegowy |
Zestaw monet okolicznościowych wydanych przez Chiny (Tajwan) z okazji roku byka. W skład zestawu wchodzą dwie monety obiegowe oraz jedna kolekcjonerska... więcej »
|
| Polska, Dukat Fryderyka Augusta II z 1697 r. (upolowana) |
Polska Dukat wybity z okazji koronacji Fryderyka Augusta I na króla polskiego Augusta II z 1697 roku. Wystawiona w serwisie Allegro przez Użytkownika więcej »
|
| Moładawia, Doina i Ion Aldea-Teodorovici – dwa serca |
Dwie nowe monety kolekcjonerskie wybite w złocie i srebrze wysokiej próby przez Mołdawie. Numizmaty przedstawiają "Doina i Ion Aldea-Teodorovici – dwa serca". więcej »
|
| Palau, fanuna górska |
Osiem nowych monet prezentujących florę szczytów górskich. Monety wybite stemplem lustrzanym w srebrze wysokiej próby. więcej »
|
| Tokelau, Roald Amundsen |
Tokelau wprowadziło do obiegu dwie monety kolekcjonerskie upamiętniające Roalda Amundsena. Numizmaty wybito w srebrze oraz złocie wysokiej próby. Roald Engelbregt Gravning Amundsen (ur. 16 lipca 1872 w Borge, ob. Fredrikstad w okręgu Østfold w Norwegii, zaginął 18 czerwca 1928 w Arktyce)... więcej »
|
Podstawy polskiego systemu monetarnego cz. II (historia polskiego mennictwa)
| Początkiem zmian okazały się być obrady sejmu piotrkowskiego z dnia 15 października 1526 roku. Zaprzestano emisji półgroszy; aby moneta praska przestała być konkurentem dla rodzimej, wprowadzono nowy system dzielący grosz na mniejsze części: szeląg o wartości 1/3 grosza, ternar, czyli 1/6 grosza oraz denar, którego wartość wynosiła 1/24 wartości grosza. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Aby jeszcze skuteczniej wybić z obiegu półgrosze świdnickie, 16 lutego 1529 r. na sejmie malborskim zdecydowano się podjąć ich przetopu i przebijania na wprowadzoną po raz pierwszy od czasów Kazimierza Wielkiego monetę groszową. W obiegu znalazły się także jej jednomonetarne wielokrotności: trójgroszowe trojaki i sześciogroszowe szóstaki, a oprócz nich rodzima moneta złota – dukaty. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
| Innowacyjne było również zdobienie monet – został na nich umieszczony portret heraldyczny władcy. Zdobnictwo zgodne było z duchem renesansu – dominowały motywy roślinne oraz rozety, ponadto nieodłącznym elementem stał się tytuł władcy (najczęściej z braku miejsca w formie skróconej), jak również zminiaturyzowany herb ówczesnego wielkiego koronnego lub podskarbiego. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Dukaty zostały stworzone na wzór dukatów czesko-węgierskich. Odróżnić je można jedynie po wzorze stempla; ważyły 3,5 g i zawierały 23 ½ karata złota z domieszką ½ karata miedzi. Widnieje na nich popiersie Zygmunta I Starego autorstwa Macieja Szylinga. Na rewersie umieszczona została tarcza herbowa z Orłem polskim, Orłem Prus Królewskich (przedstawiony z mieczem nad głową), Pogoń litewską, Lew ruski oraz centralnie usytuowane godło rodowe Habsburgów – tarczę z poziomym pasem. Skrócona tytulatura awersu to SIGIS I REX POL (dla porównania pełen tytuł władcy to SIGISMUNDUS DEI GRATI REX POLONIAE, MAGNUS DUX LITHVANIAE, RUSSIAE, PRUSSIAE, SAMOGITAE, MAZOVIEQUE ETC DOMINUS ET HAERES), rok emisji (1528) oraz dewiza łacińska: IUSTUS UT PALMA FLOREBIT. W owych czasach można było za 1 dukata dokonać zakupu 30 chlebów lub dwóch gęsi; 500 jajek, dwóch kapeluszy wełnianych wysokiej jakości albo ośmiu koszul lnianych. Aby zarobić tę monetę, cieśla zmuszony był pracować przez 10 dni, murarz przez 12 dni, a pisarz miejski 9. Jej wartość była zmienna, aczkolwiek oscylowała wokół 45-51 groszy. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Grosze bite były początkowo z niskiej wartości srebra (0,772 karata przy wadze monety 2,060 g) pochodzącego z przetapianych masowo półgroszy świdnickich. Na awersie widnieje przedstawiona w renesansowej koncepcji korona (udekorowana motywami roślinnymi), pod nią umiejscowiony jest napis SIGISMUND PRIM REX POLONIE, a najniżej znajduje sę wyobrażenie herbu rodu Odrowężów, należącego do Mikołaja Odrowęża Szydłowieckiego, ówczesnego wielkiego koronnego podskarbiego. Podczas reemisji groszy w latach 1545-1548 znajduje się zamiast niego już herb Leliwa, należący do podskarbiego Spytka Tarnowieckiego. Rewers przedstawia Orła polskiego oraz napis okalający MONETA REGNI POLONIE wraz z datą emisji wyrażoną rokiem. Grosze toruńskie, których emisję rozpoczęto w roku 1528, różnią się tytułem na awersie (SIGIS I REX PO DO PRUSS, co jest skróconą wersją tytułu króla: Sigismundus I Rex Poloniae Dominus Prussiae) oraz napisem umieszczonym na rewersie, mianowicie GROSS COMU TERR PRUSSIE. Herb przedstawia orła z mieczem i koroną na szyi, poza tym nie różni się niczym od krakowskiej wersji grosza. Analogicznie grosze elbląskie różnią się herbem miejskim oraz napisem okalającym: GROSSUS CIVIT ELBING. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Trojaki, jednomonetowa równowartość trzech groszy, wprowadzono – po raz pierwszy w historii kraju – do obiegu przez mennicę krakowską w 1528 roku. Początkowo ważyły 6,183 g i zawierały 2,3818 karata srebra. Bito je jedynie w Krakowie (tak, jak dukaty i szóstaki), jednak już po trzech latach zadania tego podjęły się również mennice w innych częściach kraju – wtedy już miały wagę 2,673 g i zawierały 2,335 karata srebra, a więc lepszej jakości od pierwowzoru. Te pierwsze nazywamy krakowskimi; wzór stempla został zaprojektowany przez Macieja Szylinga, który na awersie umieścił popiersie króla w koronie oraz zbroi z napisem okalającym SIGISMUNDUS PRIM REX POLONIAE, na rewersie natomiast Orła polskiego i napis MONETA REGNI POLONIAE wraz z rokiem emisji. Ich kolejna fala przedstawia już popiersie króla w czepcu królewskim oraz zbroi. Skracaną w rozmaity sposób tytulaturę króla przedstawiono na rewersie w otoku (SIGISMUNDUS I REX POLONIAE DOMINUS TOCIUS PRUSSIAE). Nie posiada ona motywów heraldycznych, a jedynie napis egzogenny: III GROSSUS ARENIE TRIPLEX PRUSSIE. Elbląska odmiana trojaków zawiera na awersie – w odróżnieniu od gdańskiej – napis SIGIS I REX POLONIE DO TOCIUS PRUSSIE (w sześciu wersach) wraz z datą emisji, natomiast na rewersie ozdobny kartusz z wyobrażeniem herbu miejskiego. Zawarto również lokalny napis GROSS AR CIVIT ELBINK, aczkolwiek już nie w tradycyjnym sześciowersowym układzie, lecz okalająco miejską tarczę herbową | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Szóstaki wprowadzono do obiegu w 1528 roku. Podobnie jak dukaty, bito je początkowo jedynie w Krakowie, później również w czterech innych mennicach (Toruń, Gdańsk, Elbląg oraz Królewiec), do grona których dołączyła w 1547 roku również mennica wileńska. Początkowo nie różniły się pod względem wielkościowym od trojaków niczym oprócz średnicy, dopiero późniejsze emisje przy wadze 5,340 g zawierały 4,660 karata srebra. Krakowska wersja szóstaków zawierała wyobrażenie królewskiego popiersia oraz napis SIGISMUNDUS PRIM REX POLONIE 1528, natomiast na rewersie centralnie umiejscowionego Orła polskiego pod koroną w większej tarczy, z którą | |||||||||||||||||||||||||||||||||
 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
| połączono cztery inne, mniejsze: herb Wielkiego Księstwa Litewskiego, Rusi, Prus Królewskich oraz tarczę z poziomym pasem. Kolejne emisje są już dużo piękniejsze – awers przedstawia półpostać Zygmunta Starego w zbroi, koronie, z berłem w prawej i mieczem w lewej ręce; tarcze herbowe na rewersie są skromniejsze, a ich krawędzie zostały przyozdobione liśćmi akantu. Awers niezmienny: napis SIG PO DO TU PRUSS; rewers zawiera terytorialną nazwę monety. Szóstaki elbląskie na awersie posiadają rysunek orła z mieczem i koroną na szyi, imię królewskie wraz ze skróconą tytulaturą, a na rewersie znak miasta Elbląga w tarczy (bez korony), nad którą umieszczono znak wartości (6). | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Monety polskie zaczęły dominować na ziemiach polskich oraz terenach ściśle powiązanych ekonomicznie z Koroną: Śląskiem, Pomorzem Zachodnim oraz na Wołyniu i Podolu. Niestety, ze względu na ich dobrą jakość były masowo wywożone z kraju (pomimo grożących sankcji karnych) i przetapiane w mennicach zagranicznych (głównie na terenie Rzeszy oraz Węgier). | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Złoty polski nie był jednak jedyną jednostką rozrachunkową w owych czasach. Wraz z nim obowiązywała również grzywna wagi krakowskiej (marca ponderis cracoviensis) o wadzie 197,684 g. Dzieliła się ona na cztery wiardunki (ferto); na każdy z nich składało się sześć skojców (scotus). Jedna grzywna miała wartość 48 groszy, zatem stanowiła w przybliżeniu równowartość dukata w srebrze. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
| Do końca wieku XVI grzywny wagi krakowskiej używano wraz ze złotymi polskimi, w XVII wieku obserwujemy powolną atrezję tej jednostki rozrachunkowej. Grzywna zanika zupełnie, natomiast skojce oraz wiardunki pozostają jeszcze w użytku, lecz jedynie na wsi (i zostają wagowo dopasowane również do innych metali, m.in. miedzi). W miastach świadczenia wykonywane były jedynie w złotych polskich (równowartości zagranicznych florenów). | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Była to pierwsza w historii Polski udana próba uporządkowania i zarazem ujednolicenia systemu monetarnego, która stanowiła ważny krok ku scentralizowaniu władzy państwowej. I choć system ten nieustannie ulegał reformom a dobrej jakości moneta była masowo wywożona z kraju, to jednak przez ponad dwieście lat – z niewielkimi zmianami - obowiązywał na terenie państwa polskiego. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Dariusz Łuba | |||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2009-04-26 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
| link do wyszukiwania: historia polskiego mennictwa | |||||||||||||||||||||||||||||||||
« Powrót
| Ostatnie | Wszystkie | Skomentuj |
| Dodał: wojtek19900823 (2010-07-13 16:13:08): |
Regulamin | Praca | Kontakt | Reklama | Partnerzy Handlowi
Numimax: najlepszy Katalog Monet Monety, Numizmatyka, Grading, Katalog monet Monety Europy Monety Francji Monety Australii Dukaty Lokalne Tanie monety Numzimatyka Katalog Monet Polskich Katalog Monet Świata Monety ze świata Aukcje Numizmatyczne Ogłoszenia Numizmatyczne Tani Grading Plan Emisyjny NBP Monety Białorusi Monety Ukrainy Plan Emisj Ukrainy Programy Numzizmatyczne Encyklopedia Numizmatyczna Kasy fiskalne Kraków Wyceny monet Wartości Monet Monety Numizmatyka Katalog monet Kasy fiskalne Kraków Kasy fiskalne dla prawników Kolekcjonerstwo Numimax najlepszy Katalog Monet Polskich Skup monet kraków Tanie kasy fiskalne Kraków Kasy fiskalne dla lekarzy Kasy fiskalne Kraków Sklep numizmatyczny Euro Sprzedam monety Kupię monety Skup monet Monety Monety srebrne Golden Nordic Ochrona środowiska Kasy fiskalne Kraków Szlak Bursztynowy Kurs walut Kurs złota Numizmatyka Tanie kasy fiskalne dla prawników Portal internetowy Tanie kasy fiskalne dla lekarzy Darmowe ogłoszenia numizmatyczne
7